De nieuwe Filomena’s
In 2020 opende Filomena in Rotterdam de deuren met een laagdrempelig inloopspreekuur voor slachtoffers van ernstige vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Uniek aan het Filomena-concept is dat alle hulp onder één dak wordt aangeboden. Organisaties werken als één team samen om de benodigde zorg-, straf- en behandeltrajecten in gang te zetten. Een plek waar begeleiding, onderzoek en hulp rondom de cliënt wordt georganiseerd en waar de cliënt de regie behoudt. En dat krijgt steeds meer navolging in het land. Inmiddels zijn er Filomena’s in Groningen en Tilburg. Filomena Amsterdam gaat in maart 2026 open en ook in Den Haag zijn er plannen. Hoe gaat het met de nieuwe Filomena’s en hoe lukt het ze om de samenwerking te organiseren die zo cruciaal is in deze aanpak?
Groningen
In Groningen begon het in 2023 toen de gemeente een actieplan huiselijk geweld ontwikkelde. De gemeenteraad pleitte voor een laagdrempelig steunpunt voor geweld tegen vrouwen, en toen ze gingen zoeken naar goede voorbeelden, kwamen ze bij Filomena in Rotterdam terecht. “Rotterdam heeft ons heel erg geholpen”, vertelt Jeanette Niemeijer, beleidsadviseur bij de gemeente Groningen. “We zijn er met een grote groep op werkbezoek geweest. En ze hebben hun handboek en alle protocollen met ons gedeeld.”
In november 2024 opende Filomena Groningen, met twee keer per week een inloopspreekuur. Daarnaast is er telefonische bereikbaarheid, je kunt chatten en er is een website met veel informatie. “Het was vanaf dag één heel druk”, zegt Regilio Soerjaman, projectleider van Filomena Groningen. “Iedereen wist ons te vinden, zowel slachtoffers als omstanders als hulpverleners.
En niet alleen uit de stad Groningen, wat eigenlijk de bedoeling was, maar uit heel Noord-Nederland.” Het was een flinke uitdaging om aan al die vragen te kunnen voldoen, met maar een beperkte capaciteit. In de eerste elf maanden zag Filomena 142 unieke melders. Voor een groot deel waren dat vrouwen die al wel contact hadden gehad met andere hulpverleners. Regilio Soerjaman: “Soms voelden ze zich daar niet serieus genomen. Vaak willen hulpverleners toch op mediation inzetten, en ook met de partner spreken. Maar voor slachtoffers van intieme terreur is dat extreem onveilig. Zij melden zich vaak bij ons.” Inmiddels ziet hij ook steeds meer hulpverleners die zich bij Filomena melden, omdat ze willen sparren over hun aanpak.
Verbinding en vertrouwen
Filomena Groningen heeft een wekelijks casusoverleg waar de vrouwenopvang Wender, Veilig Thuis, de lokale wijkteams (WIJ Groningen) en het Centrum voor Seksueel Geweld aan deelnemen. De samenwerking is nog volop in ontwikkeling. “Het helpt om samen te reflecteren op patronen die je ziet ontstaan”, zegt Geneviève Eijlander, gedragswetenschapper bij WIJ Groningen, die aan het overleg deelneemt. “En om steeds terug te gaan naar de vraag: met welk doel en welke intentie zitten we bij elkaar? Hoe ondersteunen we de bewoners zo optimaal mogelijk?” Door de focus op de gemeenschappelijke deler ontstaat er steeds meer verbinding en vertrouwen in het team. “We spreken uit waar het schuurt, of waar nog iets nodig is”, zegt Syta Talsma, manager bij Veilig Thuis. “We blijven elkaar zoeken en vinden. Dat is ook echt nodig om zoiets met elkaar te kunnen doen”.
Organisatorisch puzzelen
Groningen koos ervoor om Filomena organisatorisch niet bij Veilig Thuis onder te brengen, zoals in Rotterdam, maar bij de vrouwenopvang. De inschatting was dat dat als laagdrempeliger zou worden ervaren door de slachtoffers die Filomena wil bereiken. Daar kleeft een nadeel aan: Veilig Thuis heeft vanuit de wettelijke taak meer bevoegdheden om informatie te verzamelen, wat belangrijk is om een goede risico-inschatting te maken. Syta Talsma: “Het is best een puzzel hoe we daar goed mee omgaan. Iemand kan anoniem binnenlopen bij Filomena, dan wordt er niets geregistreerd. Als er echt een traject start, dan zien wij dat als melding aan Veilig Thuis, zodat wij onze taak kunnen uitvoeren. Dat moet natuurlijk glashelder zijn voor de cliënt. Het uitgangspunt blijft dat wij aansluiten bij het proces van de cliënt, bij haar tempo.”
De politie is in Groningen ook bij Filomena betrokken, maar heeft momenteel helaas niet de capaciteit om vast bij de overleggen aan te sluiten of op locatie aanwezig te zijn. Ook andere partijen zoals de GGZ, Slachtofferhulp en de forensische psychologie zijn betrokken maar op iets meer afstand. De samenwerking met ervaringsdeskundigen is een essentieel onderdeel van het Filomena-concept en wordt in Groningen vormgegeven door de organisatie Inbegrepen.
De samenwerking tussen alle partijen is intensiever geworden sinds de komst van Filomena. Het werkt als een vliegwiel voor de samenwerking. “Er zijn verschillende organisaties met het thema huiselijk geweld bezig”, zegt Regilio Soerjaman. “Die zitten soms nog een beetje op hun eigen eiland. We proberen nu om meer tot één aanpak te komen. Het zou bijvoorbeeld helpen als we allemaal dezelfde risicotaxatie of dezelfde veiligheidsplannen gaan gebruiken.”
Tilburg
In Tilburg opende Filomena de deuren op 1 oktober 2025, na een voorbereidingstraject van enkele jaren. Filomena is hier gevestigd in de Stadswinkel. “Er waren drie scenario’s uitgewerkt voor de locatie”, vertelt Judith Martens, manager bij Sterk Huis. “Bij de GGD, bij de vrouwenopvang of bij de Stadswinkel. Het voordeel van de Stadswinkel is dat je daar ook komt voor je rijbewijs of je vuilniszakken. Dat maakt het makkelijker voor slachtoffers om daar binnen te lopen zonder argwaan te wekken.” In de eerste maand zijn er 18 mensen binnengelopen. In Tilburg is iedereen met een vraag rond huiselijk geweld welkom. Judith Martens: “Rotterdam richt zich op hoog-complexe zaken, maar slachtoffers weten zelf niet altijd of ze dat zijn. We zien nu een heel gevarieerde groep die ons weet te vinden.” De hoog-complexe zaken pakt Filomena zelf op, en als andere partijen de hulpvragers kunnen helpen, worden ze daarnaar doorgezet.
Meewind
Bij de realisatie van Filomena in Tilburg was de steun vanuit de politiek een belangrijke succesfactor. Er werden moties ingediend in de gemeenteraad, die leidden tot raadsinformatiebijeenkomsten, waar partijen uitlegden waarom dit nodig is. Ook het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut naar Filomena in Rotterdam hielp om de raad te overtuigen. De gemeenteraad stemde uiteindelijk niet alleen in met het voorstel, maar stelde ook een ultimatum: op 1 oktober 2025 moet het open. Die politieke druk hielp om vaart in de ontwikkeling te krijgen. “Wij hebben nu de wind mee, maar die meewind heb je ook echt wel nodig”, zegt Judith Martens.
Gezamenlijke issues
In Tilburg is net als in Rotterdam gekozen voor de organisatorische ophanging bij Veilig Thuis. Daar is veel over gesproken, maar de voordelen vanwege het mandaat van VT hebben de doorslag gegeven. En ook in Tilburg werken ze met ervaringsdeskundigen. “Eigenlijk zie je een aantal issues waar alle Filomena’s mee bezig zijn”, zegt Judith Martens. “De organisatorische ophanging, de locatie, de afbakening van de doelgroep en hoe je ervaringsdeskundigen inzet. En ook wie je samenwerkingspartners zijn, en hoe intensief die betrokken zijn. Het is waardevol om daar met de andere Filomena’s over af te stemmen en ervaringen te delen.”
In de pijplijn
Dat herkennen ze in Amsterdam, waar Filomena in 2026 geopend zal worden. Voor slachtoffers is het belangrijk dat ze weten waarvoor ze bij Filomena terecht kunnen en dat ze bij alle Filomena’s dezelfde aanpak kunnen verwachten. Daarom is er veel contact met andere Filomena’s in het land. In de regio Amsterdam-Amstelland wordt in de voorbereiding van de opening intensief samengewerkt door een breed scala aan partners in het zorg- veiligheids- en strafdomein. Wie heeft welke expertise en hoe vullen ze elkaar aan om het slachtoffer zo goed mogelijk te kunnen helpen? “Iedereen die we spreken is het erover eens dat deze doelgroep nu niet goed genoeg geholpen wordt. Het is mooi om te zien dat we in de regio gezamenlijk de schouders eronder zetten om hier verandering in te brengen”, zegt Gerbrich Kuperus, directeur Veilig Thuis Amsterdam – Amstelland.
In november 2025 werd in de gemeenteraad van Den Haag een motie unaniem aangenomen om in Den Haag een Filomena te starten. En zo verspreidt deze aanpak zich verder. Wie volgt?
Adviezen aan andere regio’s die een Filomena willen starten
“Zorg dat je de politiek meekrijgt. Breng heel goed in beeld welk geweld er is waar je nu onvoldoende zicht op hebt, zodat de behoefte duidelijk is. En breng alle partijen bij elkaar en zorg dat je met elkaar afspraken gaat maken. Je hebt een kartrekker nodig die met iedereen koffie gaat drinken en zorgt dat partijen gaan bewegen.”
“Ga goed in overleg met je ketenpartners en de gemeente. Die samenwerking moet heel erg goed. Het allerbelangrijkste is dat je het gemeenschappelijk doel voor ogen houdt: hoe kunnen we gezamenlijk een beter plan maken voor het slachtoffer, en ook het plegeraanbod optimaliseren.”
“Zorg voor duidelijkheid over de governance. Wat is de koers en hoe verhouden onze rollen, taken en verantwoordelijkheden zich tot elkaar, zodat we niet onbedoeld elkaar gaan doorkruisen qua aanpak? Dan kun je van daaruit tot werkafspraken komen die de veiligheid van de bewoners ten goede komen.”
“Maak goede afspraken over het delen van informatie en het nemen van stappen zonder toestemming van betrokkenen.”
“Begin klein en pragmatisch, met het doen. Dat moet een gemeente durven. En geef de mensen die de kennis en ervaring hebben, ook de tools om dit te kunnen doen; opleiding, tijd en ruimte. Durf buiten de kaders te denken en pak ruimte met elkaar. Als we allemaal in ons eigen hokje blijven denken, komen we niet vooruit”
“De eerste stap is natuurlijk bestuurlijk draagvlak. In de regio Amsterdam-Amstelland tonen de burgemeesters en wethouders bestuurlijke moed; ze zijn de aanjagers van Filomena. En om zo’n locatie te kunnen openen, is een goede samenwerking met partners in het stelsel essentieel. Zonder hen geen Filomena.”
