‘Femicide staat nooit op zichzelf’: in Haarlem weten ze elkaar te vinden
Het begon met een actief gemeenteraadslid, vertelt Cathalijn van Langevelde, beleidsadviseur bij de gemeente Haarlem. “Zij vond dat we als gemeente meer tegen femicide moesten doen, en schreef een initiatiefvoorstel. Dat werd door de gemeenteraad aangenomen en toen zijn we met de verschillende partijen aan de slag gegaan om een concreet plan te maken.” Die aanpak resulteerde in maart 2025 in het Plan van Aanpak ‘Femicide staat nooit op zichzelf’, gericht op het herkennen, voorkomen en beter beschermen van vrouwen tegen geweld. In dit plan hebben de gemeente, de politie, Veilig Thuis, Reclassering Nederland en Blijf Groep afspraken gemaakt over zes concrete acties waar ze samen aan gaan werken. Bij elke actie is gespecificeerd wie welke bijdrage gaat leveren.
Plan van Aanpak
- Een brede publiekscampagne, gericht op alle inwoners van Haarlem, over geweld tegen vrouwen en femicide;
- Beter benutten van veiligheids- en risicobeoordeling door de verschillende partijen zodat rode vlaggen voor femicide eerder worden opgemerkt;
- Versterken van het hulpaanbod voor plegers in zowel het vrijwillig als het strafrechtelijke kader;
- Verbeteren van het nazorgtraject na een tijdelijk huisverbod, voor zowel uithuisgeplaatste als achterblijver(s), door een veiligheidsplan op te stellen en de uitvoering daarvan te begeleiden;
- Versterken van de bescherming van slachtoffers door voldoende opvang en hulpverlening te bieden, de aanpak van stalking te verbeteren en middelen als AWARE en het slachtofferdevice in te zetten;
- Versterken van vroegtijdige afstemming tussen zorg en straf door het inzetten van de aanpak Veiligheid Voorop.
Samen op pad
Ze zijn nu ruim een half jaar met elkaar bezig om deze acties uit te voeren. “Het gaat niet zo hard als we wel zouden willen”, zegt Cathalijn van Langevelde. “Maar we zien dat elkaar vasthouden en dingen met elkaar delen ons echt stappen verder brengt.” Bibi Damhoff van de politie beaamt dat. “Hoe meer je met elkaar samenwerkt en met elkaar in gesprek gaat, hoe meer je tot een goed resultaat kunt komen. We zijn nu bijvoorbeeld bezig om te kijken met welk risicotaxatie-instrument iedereen werkt, en hoe dat gebruikt wordt. We weten nog zoveel niet van elkaar.”
Het effect van de samenwerking is al direct merkbaar in het toegenomen onderling contact. Susan Dijkman van Veilig Thuis: “Het heeft het besef gebracht dat je dit type casuïstiek niet in je eentje kunt. Wij hebben als Veilig Thuis nu meer contact met de Reclassering en met Blijf Groep. Als we bellen, zijn mensen meteen bereid om samen op te trekken, omdat we hetzelfde doel hebben.”
“We zien allemaal onze medewerkers in de praktijk soms worstelen en vastlopen”, zegt Chantal Denekamp van Blijf Groep. “Er zijn beperkingen in de samenwerking, bijvoorbeeld over gegevensdeling, maar er kan ook zoveel wel.”
“En als je elkaar al kent, is het voor medewerkers makkelijk om op de ander af te gaan, en durven ze zich ook eerder kwetsbaar op te stellen,” voegt Jolanda Klaver van Reclassering Nederland daaraan toe.
Door de samenwerking komt kennisdeling tot stand. “We denken soms te makkelijk dat collega’s dingen wel weten”, zegt Bibi Damhoff. “Ik werk nu dertig jaar bij de politie, en in die tijd is er een hoop veranderd in hoe we met huiselijk geweld omgaan. Maar we hebben op straat generalisten werken, en dit is een specialistisch onderwerp. Niet iedereen kan er evenveel van weten.”
Werken aan kennis
Ook het beschikken over praktische tools is helpend in de samenwerking. Vanaf 25 november loopt in Haarlem de bewustwordingscampagne Herken de signalen. Daar hoort een set gesprekskaarten bij over de signalen van intieme terreur; de rode vlaggen. Deze set helpt om het gesprek daarover aan te gaan. “Dat is echt waardevol voor onze collega’s”, zegt Myriam de Lange van Reclassering Nederland. “We weten uit onderzoek dat er groepen zijn die jaloezie en controlerend gedrag zien als iets positiefs, als teken van echte liefde. Het is zo belangrijk om daar het gesprek over aan te gaan, maar hoe doe je dat dan?”
Ook het beschikken over praktische tools is helpend in de samenwerking. Vanaf 25 november loopt in Haarlem de bewustwordingscampagne Herken de signalen. Daar hoort een set gesprekskaarten bij over de signalen van intieme terreur; de rode vlaggen. Deze set helpt om het gesprek daarover aan te gaan. “Dat is echt waardevol voor onze collega’s”, zegt Myriam de Lange van Reclassering Nederland. “We weten uit onderzoek dat er groepen zijn die jaloezie en controlerend gedrag zien als iets positiefs, als teken van echte liefde. Het is zo belangrijk om daar het gesprek over aan te gaan, maar hoe doe je dat dan?”
Het is belangrijk dat er meer kennis komt over wat een gezonde relatie is, en dat zou al op de basisschool moeten beginnen. Tegelijkertijd pleiten de deelnemers voor focus in een gezamenlijke aanpak. “Als je dit gaat doen moet je focussen op een stukje. Hou het compact”, zegt Cathalijn van Langevelde. “Wij hebben zes acties, dat is te behappen. Onderwijs en opvoeding zijn ook belangrijk, maar als we dat er nu bij hadden genomen, waren we waarschijnlijk verzand in allerlei overleggen zonder dat we tot concrete stappen komen. Je kunt beter eerst iets afmaken, voor je aan iets nieuws begint.”
Want een lange adem is nodig bij dit onderwerp, daar zijn alle betrokkenen het over eens. Maar in Haarlem weten ze elkaar daarbij steeds beter te vinden.
